In onze blogpost over psychologische veiligheid, vertelden we al dat ons brein continu scant op dreiging: “Is het veilig om mij uit te spreken? ”. Tools veranderen niets aan het feit dat ons brein gevoelig blijft voor sociale dreiging of gevaar, maar ze verlagen wel de kans dat gedrag verkeerd geïnterpreteerd wordt. Met Lumina Spark maken we o.a. gedragsstijlen zichtbaar en bespreekbaar waardoor er een gedeeld referentiekader ontstaat. Hierdoor krijgt gedrag context en taal.  

We maken het even concreet...

1. Het maakt het onzichtbare zichtbaar

Een van de grootste problemen in teams is dat gedrag verkeerd geïnterpreteerd wordt: stilte wordt gezien als geen engagement, directe communicatie als boosheid en chaotisch als onbetrouwbaar. Deze vooroordelen leiden vaak tot onbegrip, onveiligheid en frustraties.  

Met Lumina Spark maak je voorkeuren in gedrag en communicatie zichtbaar. Persoonlijkheid, voorkeuren en interpretaties spelen een grote rol in hoe iets wordt gezegd en gehoord.  We hebben immers allemaal een persoonlijke lens die het interpreteren van communicatie kleurt.  

Het gedrag dat eerst moeilijk te plaatsen was of net erg persoonlijk aanvoelde, bijvoorbeeld: “hij houdt afstand”, “zij communiceert erg direct” of “ik ben misschien te chaotisch” - krijgt meer context en nuance. Het wordt zichtbaar als een verschil in voorkeursgedrag, communicatiestijl en reacties onder druk, in plaats van als iets “goed” of “fout”.

2.  Het geeft taal aan gedrag (en dat verlaagt dreiging)

Een belangrijke stap in het creëren van veiligheid is: woorden hebben voor wat er gebeurt in jezelf en anderen.

Onderzoek binnen psychologische veiligheid toont dat mensen beter samenwerken wanneer ze emoties en interactiepatronen leren herkennen en verwoorden. Het helpt om sneller misverstanden bespreekbaar te maken en constructiever om te gaan met verschillen. Ook het psychologische principe van affect labeling laat zien dat het benoemen van emoties spanning kan verminderen en meer zelfregulatie mogelijk maakt. In die zin is taal niet alleen een communicatiemiddel, maar ook een manier om innerlijke ervaringen beter te organiseren en te begrijpen.

Bijvoorbeeld:

• “Ik zit nu in mijn analyserende modus”  
• “Ik merk dat ik onder druk meer direct word.”
• “Ik merk dat ik me vandaag gejaagd voel.”
• “Ik heb even ruimte nodig om te denken.”  

Zodra innerlijke toestanden en gedrag benoembaar worden, worden ze minder bedreigend en beter interpreteerbaar, niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen. Dit betekent niet dat de verantwoordelijkheid voor communicatie volledig verschuift naar het individu; eerder ontstaat er een gedeelde verantwoordelijkheid om signalen zichtbaar en bespreekbaar te maken binnen tussen elkaar.  

3. Het normaliseert verschillen (en dat is anti-bedreiging voor het brein)

Ons brein is van nature gevoelig voor sociale dreiging. Eén van de snelste, impliciete signalen die het gebruikt om veiligheid in te schatten is: lijkt dit op mij? Gelijkheid voelt vertrouwd, terwijl verschil sneller kan worden geïnterpreteerd als onvoorspelbaar of potentieel risicovol.  

Maar in teams werkt dat mechanisme vaak averrechts. Teams bestaan immers uit verschillende persoonlijkheden: mensen denken, communiceren en reageren op verschillende manieren. Waar iemand anders meer nood heeft aan vertraging en verdieping, kan jij net behoefte hebben aan resultaat en flexibiliteit. Of iemand redeneert net analytisch terwijl jij eerder op intuïtieve en ongedwongen manier beslissingen neemt. Zonder taal of kader worden deze verschillen al snel persoonlijk geïnterpreteerd (“hij werk vertragend”, “ik pas hier niet”), wat spanning kan verhogen.

Wat modellen zoals Lumina Spark doen, is die verschillen expliciet maken én normaliseren. Niet als afwijking, maar als variatie in voorkeursstijlen. Daardoor verschuift de interpretatie van “dit klopt niet” naar “dit is anders, en dat is functioneel”.

Dat heeft een belangrijk effect op psychologische veiligheid: verschillen worden minder snel gezien als bedreigend en meer als aanvullend. Insert: veiligheid voor onze amygdala. Van daaruit ontstaat ruimte om complementariteit te verkennen. Niet iedereen hoeft hetzelfde te doen of hetzelfde te zijn, maar juist de combinatie van voorkeursgedrag wordt waardevol. Dit vormt de basis voor beter afgestemde samenwerking, rolverdeling en taakverrijking.

In die zin biedt het ook een concrete voedingsbodem voor job crafting en taakcrafting: mensen kunnen hun werk bewuster afstemmen op hun natuurlijke voorkeuren, terwijl ze tegelijk explicieter bijdragen aan het geheel van het team. En zo ontstaat er ruimte om werk meer af te stemmen op talenten, persoonlijkheid en interesses. Win-win-win.

4. Het doet verschuiven van oordeel naar begrip

Het werd inmiddels al wel duidelijk, maar volgend proces doet zich vaak voor in teams..:

Gedrag wordt waargenomen, daar wordt een interpretatie aan gegeven, die interpretatie krijgt een oordeel, en dat oordeel kan vervolgens spanning of afstand tussen medewerkers onderling creëren.

Idealiter willen we een automatisch proces creëren waarbij gedrag wordt waargenomen, wordt begrepen in context dat leidt tot begrip en open dialoog. In plaats van een snelle conclusie, ontstaat er nieuwsgierigheid: “Wat zie ik hier gebeuren en wat zou dit kunnen betekenen?”

Sociale onveiligheid ontstaat dus vaak niet door slechte intenties, maar door onbevraagde aannames over gedrag. Door die aannames te vervangen door een gedeeld begrippenkader, daalt de sociale dreiging in teams en wordt samenwerking minder afhankelijk van toevallige interpretaties en meer van wederzijds begrip.

‍

Wil je ook aan de slag gaan met Lumina Spark in jouw organisatie? Wij werken graag een traject op maat uit, op de noden van jou en je team. Contacteer ons via hello@collectief.be Ontvang je graag onze Lumina Spark brochure? We horen het graag!

Meer weten over psychologische veiligheid en hoe je hieraan kan bouwen in jouw organisatie. Dat lees je in deze blogpost.  

Meer weten over het werken met Lumina Spark? Dat lees je hier.